Ölü Canlar

Ölü canlar – Ukrayna əsilli rus yazıçısı Nikolay Vasilyeviç Qoqolun 1842-ci ildə ilk cildini tamamladığı, amma bitirmədiyi romanıdır. Romanın mövzusu ona Puşkin tərəfindən təklif edilmişdir. Üç cild olaraq düşünülən roman-poema, əslində, Dantenin “İlahi Komediya”sından ruhlanaraq yazılmışdır. İlk cilddə romanın baş qəhrəmanı Çiçikovun öz mənfəətləri uğruna etdiyi pisliklər əks olunmuşdur. Qoqol cəhənnəmi izah etdiyi bu hissədən sonra cənnəti izah edəcəyi, Çiçikovun əxlaq və vicdan sahibi olduğunu göstərəcəyi ikinci cildin əlyazmalarını keçirdiyi böhran nəticəsində yandırmışdır. Daha sonra bir neçə dəfə təkrar yazmağa çalışdığı bu hissələri toplayıb dərc etmişlər. Nikolay Qoqolun “Ölü canlar” əsəri rus realizminin və satirik nəsrin ən mühüm nümunələrindən biridir. Əsər Rusiyanın müxtəlif quberniyalarını gəzən Pavel İvanoviç Çiçikov adlı müəmmalı obrazın macəraları üzərində qurulub. Çiçikov torpaq sahiblərindən rəsmi sənədlərdə hələ yaşayan, lakin əslində ölmüş kəndlilərin – “ölü canlar”ın adlarını almağa çalışır. Bu qəribə plan vasitəsilə müəllif dövrün bürokratik sistemini və mənəvi çürüməni ifşa edir. Qoqol hər bir torpaq sahibini fərqli xarakter cizgiləri ilə təqdim edərək cəmiyyətin ümumi mənzərəsini yaradır. Manilov, Sobakeviç, Nozdryov kimi obraz­lar insan xislətinin müxtəlif eybəcərliklərini təmsil edir. Əsərdə rüşvətxorluq, yalançılıq və mənəvi boşluq kəskin satira ilə tənqid olu­nur. Müəllif gülüş vasitəsilə oxucunu düşünməyə vadar edir. “Ölü canlar” təkcə sosial satira deyil, həm də insan ruhunun tənəzzülünə dair fəlsəfi əsərdir. Qoqol Rusiyanın gələcəyi ilə bağlı narahatlığını bu obraz­lar vasitəsilə ifadə edir. Əsər həm dövrünün güzgüsü, həm də ümumbəşəri mənəvi problemlərin bədii ifadəsidir.