Meditasiyalar

Rene Dekartın Meditasiyalar əsəri fəlsəfi düşüncənin əsas problemlərini sistemli şəkildə araşdıran mühüm bir mətndir. Əsər altı meditasiya formasında qurulub və müəllif burada bütün bilikləri radikal şübhə süzgəcindən keçirir. Dekart əvvəlcə duyğuların və təcrübənin etibarsız ola biləcəyini göstərərək hər şeydən şübhə etməyə başlayır. Bu prosesin nəticəsində o yalnız bir həqiqətin dəyişməz olduğunu müəyyən edir: düşünən varlığın mövcudluğu. Beləliklə, məşhur “düşünürəmsə, deməli, varam” prinsipi fəlsəfənin əsas dayağı kimi ortaya çıxır. Sonrakı mərhələlərdə müəllif Tanrının varlığını sübut etməyə çalışır və insan zehnindəki kamillik ideyasını bunun əsas dəlili kimi təqdim edir. O, Tanrının mövcudluğunu qəbul etməklə biliklərin etibarlılığını yenidən bərpa etməyə çalışır. Dekart həmçinin həqiqət və yanlışlıq anlayışlarını təhlil edir və səhvlərin insanın iradə və idrakı arasındakı uyğunsuzluqdan yarandığını bildirir. Əsərdə maddi dünyanın mahiyyəti də araşdırılır və onun yalnız ağıl vasitəsilə dərk edilə biləcəyi vurğulanır. Müəllif ruh və bədən dualizmini müdafiə edərək onların fərqli substansiyalar olduğunu əsaslandırır. O, ruhun düşünən mahiyyətə malik olduğunu və bədəndən müstəqil şəkildə mövcud ola bildiyini qeyd edir. Əsərin sonunda maddi dünyanın mövcudluğu qəbul edilsə də, bunun insan ağlı və Tanrı haqqında biliklər qədər aydın olmadığı göstərilir. Ümumilikdə, bu əsər rasionalizmin əsasını qoyan və müasir fəlsəfənin inkişafına güclü təsir göstərən fundamental bir düşüncə nümunəsidir.