XVIII əsr diplomatiya tarixinin gerçəkləri

“XVIII əsr diplomatiya tarixinin gerçəkləri” əsəri 1856‒1857-ci illərdə yazılıb. Böyük Britaniyanın Xarici İşlər Nazirliyinin arxiv sənədlərini araşdıran müəllif Rusiya dövlətinin XVIII əsrdə şiddətlənən təcavüzkar siyasətinin irəliləməsində ingilis hökumət dairələrinin müstəsna rolu olduğunu tutarlı sənədli dəlillərlə sübut edir. Daha sonra müəllif Rusiya xalqının və dövlətçiliyinin ən qədim dövrlərdən müasiri olduğu çağa qədərki tarixini təhlil etməklə rus xalqı və dövlətçiliyi barədə çox sərt və kəskin ifadələr işlədir. Ardınca XVIII əsr ingilis müəlliflərinin hakimiyyətə müxalif olan siyasi baxışları gözdən keçirilir və Rusiyanın Avropada, xüsusilə də Baltikyanı ərazilərdə gerçəkləşdirdiyi işğalların Avropa üçün çox təhlükəli bir vəziyyət yaratdığı fikri irəli sürülür. Maraqlıdır ki, SSRİ dövründə əsərləri külliyyatı dəfələrlə və çox böyük tirajla çap edilən K.Marksın bu kiçik həcmli əsərinin üzərindən sükutla keçmişlər. Çünki Marksın gəldiyi nəticələr sovet bürokratik aparatının vətəndaşların beyninə yeritməyə çalışdığı saxtalaşdırılmış tarix kitabları ilə daban-dabana zidd idi. Beləliklə, K.Marksın çıxardığı nəticələr öz üzərinə “böyük qardaş” statusu götürmüş xalqın əsl tarixinin təqdim edilən rəsmi tarix kitablarında yazılanlardan çox fərqli olduğunu göstərməklə sovet təbliğat maşınının işinə güclü ziyan vurmaq gücündə idi. K.Marksın təqdim edilən əsəri, əslində, bu günümüz üçün
də çox aktual olmaqla yanaşı, ən müxtəlif fəlakət ssenariləri ilə üzləşən çağdaş dünyamızdakı bir sıra beynəlxalq münaqişələrin və qanlı hadisələrin mahiyyətini anlamaq baxımından da çox yaxşı bir bələdçi rolunu oynaya bilər.