AZ
Novruz nədir? Tarix və mənşə
Novruz Bayramı dünyanın ən qədim bayramlarından biridir və yazın gəlişini, yeni ilin başlanmasını simvolizə edir. Bayramın kökləri min illər əvvələ gedib çıxır və tarix boyunca Şərq xalqları arasında geniş yayılıb. Bu bayram təkcə Azərbaycan üçün deyil, Orta Asiya, Qafqaz, İran, Türkiyə və digər bölgələrdə də təbiətin dirçəlişini və yeni dövrün başlanmasını qeyd etmək məqsədilə keçirilib.
Bayramın mənası və simvolizmi
Novruz sözü fars dilində “yeni gün” mənasını verir və təbiətin oyanmasını, qışın bitib yazın başlanmasını ifadə edir. Bu bayram insanların keçmişin yorğunluğunu geridə qoyaraq, yeni ümidlərlə gələcəyə addımlamasını simvolizə edir. Azərbaycan mədəniyyətində Novruz həm də ailə birliyini, dostluq və qonaqpərvərliyi əks etdirir, insanlar öz aralarında xoş diləklər paylayır və birlikdə təbiətin yenidən dirçəlməsini qeyd edirlər.
Çərşənbələr mərasimi
Novruzdan əvvəlki həftədə dörd çərşənbə – Su, Od, Yel və Torpaq – qeyd olunur. Hər bir çərşənbə müəyyən elementin rəmzidir və özünəməxsus mərasimləri var:
· Su Çərşənbəsi: Evlərdə su və bulaqlardan istifadə edilərək, bərəkət və təmizliyin simvolu kimi qeyd olunur. İnsanlar suya atəş, gül və ya nağıl əşyaları əlavə edərək ilin bol məhsullu keçməsini arzulayırlar.
· Od Çərşənbəsi: İnsanlar tonqallar qalayır və onların üzərindən tullanaraq pis ruhlardan, xəstəliklərdən və neqativ enerjidən təmizlənirlər. Bu mərasim ailə üzvlərinin sağlamlığı və rifahı üçün vacib sayılır.
· Yel Çərşənbəsi: Bu gün külək elementi ilə bağlıdır. İnsanlar pəncərələri açır, evlərini və həyətlərini təmizləyir, yel vasitəsilə pis enerjilərin uzaqlaşmasını simvolizə edirlər.
· Torpaq Çərşənbəsi: Torpaq mərasimi məhsuldarlıq və bolluq simvoludur. Əkinçiliklə bağlı dualar edilir, torpağın məhsul verməsi üçün ənənəvi mərasimlər həyata keçirilir.
Bayram süfrəsi və səməni
Novruz süfrəsinin əsas simvolu səmənidir. Buğdanın cücərməsi həyatın davamlılığını, bərəkəti və yenilənməni göstərir. Süfrədə həmçinin müxtəlif milli şirniyyatlar və yeməklər yer alır:
· Şəkərbura – xeyir-bərəkət və xoşbəxtliyin rəmzidir.
· Paxlava – zənginlik və firavanlıq deməkdir.
· Qoğal – ailə və dostluq bağlarını gücləndirir.
· Rənglənmiş yumurtalar – həyat və yenilənmənin simvoludur.
Qohum və dost ziyarətləri
Bayram günlərində qohum-əqrəbanın evləri ziyarət olunur, yaşlılar və uşaqlar salamlaşır, bayram təbrikləri verilir. Bu, ailə bağlarının güclənməsi və nəsillərarası əlaqənin qorunması üçün vacib bir ənənədir. Eyni zamanda, vəfat etmiş yaxınların kabirləri ziyarət edilir, dualar oxunur və onların xatirəsi yad olunur.
Bayram əyləncələri və oyunlar
Novruz zamanı böyük kütləvi tədbirlər keçirilir. Konsertlər, aşıq və xanəndə ifaları, pəhləvan oyunları, çovqan və xalq rəqsləri keçirilir. Maskalı səhnələrdə “Kosa” və “Keçəl” obrazları göstərilir, komik səhnələr vasitəsilə qışın bitməsi və yazın gəlişi simvollaşdırılır. Həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün əyləncəli bu tədbirlər bayrama rəng qatır.
